Termin ATEX (Atmosphere Explosive) stosowany jest w odniesieniu do dyrektywy 94/9/WE. Dyrektywa dotyczy bezpieczeństwa pracy urządzeń znajdujących się w strefach zagrożonych wybuchem.
Wstęp
Jest to pierwsza dyrektywa, która reguluje warunki pracy urządzeń nieelektrycznych, takich jak pompy zębate, przekładnie redukcyjne itp. Dyrektywa weszła w życie w lipcu 2003 i od tego czasu każda maszyna pracująca w strefie zagrożonej wybuchem musi być zgodna z tą normą.
Pojęcia
Na tabliczkach ATEX urządzeń stosuje się następującą nomenklaturę pod względem stopnia zabezpieczeń: (GRUPA)(KATEGORIA) EEx-(ZABEZPIECZENIE)(KLASA TEMPERATUROWA)
- Grupa: wyróżnia się dwie grupy – grupa I (urządzenia pracujące w kopalniach i tunelach, nie dotyczy pomp perystaltycznych) i grupa II (urządzenia wykorzystywane na powierzchni).
- Strefa Z: wyróżnia się strefy 0, 1 i 2 dla gazów oraz 20, 21 i 22 dla pyłów. Strefy 0 i 20 są bardzo restrykcyjne ze względu na wysokie ryzyko wybuchu. Strefy 1 i 21 są niebezpieczne, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo wybuchu. Strefy 2 i 22 są najmniej restrykcyjne, ponieważ potencjalne zagrożenie wybuchem jest niewielkie.
- Kategoria: w obrębie grupy II wyróżnia się kategorie 1G, 2G i 3G (dla obszarów zagrożonych wybuchem gazów) oraz 1D, 2D i 3D (dla obszarów zagrożonych wybuchem pyłów). Kategoria przypisana urządzeniu zależy od miejsca jego instalacji.
- Zabezpieczenie: jeżeli maszyna jest zabezpieczona tylko poprzez swoją konstrukcję, klasę zabezpieczenia określa się jako „c”. Jeżeli dodatkowo zastosowano czujniki (takie jak detektor pęknięć, czujnik temperatury itp.), klasa zabezpieczenia jest „cb”.
- Klasa temperaturowa: dla urządzenia definiuje się maksymalną temperaturę jego powierzchni w zależności od ewentualnej obecności łatwopalnego gazu lub pyłu. Wyróżnia się 6 klas temperaturowych (od T1 do T6). T6 jest „najostrzejsza”.
Przykład: ATEX II 2G EEx-cb T4 (grupa II, kategoria 2G, typ zabezpieczenia cb, klasa temperaturowa T4).
Strefy Z
Jak podano powyżej, wyróżnia się 6 stref Z:
- Strefa 0: strefa wysokiego ryzyka dla gazów zapalnych. Maszyny znajdujące się w tej strefie muszą należeć do grupy 1G (pompy perystaltyczne nie mogą znajdować się w obrębie tej strefy).
- Strefa 20: strefa wysokiego ryzyka dla pyłów zapalnych. Maszyny znajdujące się w tej strefie muszą należeć do grupy 1D (pompy perystaltyczne nie mogą znajdować się w obrębie tej strefy).
- Strefa 1: strefa średniego ryzyka dla gazów zapalnych. Maszyny znajdujące się w tej strefie muszą należeć do grupy 2G.
- Strefa 21: strefa średniego ryzyka dla pyłów zapalnych. Maszyny znajdujące się w tej strefie muszą należeć do grupy 2D.
- Strefa 2: strefa niskiego ryzyka dla gazów zapalnych. Maszyny znajdujące się w tej strefie muszą należeć do grupy 3G.
- Strefa 22: strefa niskiego ryzyka dla pyłów zapalnych. Maszyny znajdujące się w tej strefie muszą należeć do grupy 3D.
Pompy perystaltyczne mogą znajdować się tylko w strefach 1, 21, 2 i 22. Na poniższych rysunkach zaznaczono przykładowe rozmieszczenie stref Z.
Kategorie
Zgodnie z wcześniejszym wyjaśnieniem urządzenia podzielono pod względem bezpieczeństwa na 6 kategorii: 1G, 1D, 2G, 2D, 3G, 3D.
- Kategorie 1G i 1D: wymagany od urządzenia poziom bezpieczeństwa jest bardzo wysoki. Ma zastosowanie w strefach 0 i 20, gdzie ryzyko wybuchu jest bardzo duże (ponad 1000 godzin w ciągu roku). Do tej kategorii nie zalicza się przekładni redukcyjnych, silników elektrycznych i większości pomp, w tym perystaltycznych.
- Kategorie 2G i 2D: bezpieczeństwo konstrukcyjne urządzenia jest duże. Urządzenie jest stosowane w strefach 1 i 21, w których ryzyko wybuchu jest znaczne (od 10 do 1000 godzin w ciągu roku).
- Kategorie 3G i 3D: poziom bezpieczeństwa jest niewielki. Urządzenie jest użytkowane w strefach 2 i 22, w których ryzyko wybuchu jest małe (poniżej 10 godzin w ciągu roku).
Klasy temperaturowe
Pod względem maksymalnej temperatury powierzchni zewnętrznej urządzenia dzieli się na 6 klas.
| Klasa | Dopuszczalna temperatura powierzchni |
|---|---|
| T1 | 400°C |
| T2 | 300°C |
| T3 | 200°C |
| T4 | 135°C |
| T5 | 100°C |
| T6 | 85°C |
Klasa temperaturowa urządzenia jest definiowana w zależności od temperatury samozapłonu produktu, który potencjalnie mógłby znajdować się w strefie zagrożonej wybuchem. Przykłady produktów i odpowiadających im klas:
| Klasa | Przykładowe produkty |
|---|---|
| T1 | octan etylu, aceton, metanol, amoniak, benzen, etan, metan, propan, metylobenzen, wodór |
| T2 | octan butylu, etanol, gaz ziemny, etylen, acetylen |
| T3 | cykloheksan, dekan, heptan, nafta, ciężka benzyna, pentan, ropa naftowa |
| T4 | acetaldehyd |
| T5 | – |
| T6 | azotan etylu |
Zabezpieczenia
W zależności od potrzeby użycia czujników zabezpieczających pompy perystaltyczne posiadają zabezpieczenie typu „c” (w przypadku, gdy nie ma potrzeby instalacji czujników wykrywających pęknięcie rury) lub „cb” (w przypadku, gdy konieczne jest zastosowanie takich czujników).
Elementy zabezpieczające wymagane w pompach perystaltycznych należy dobrać, postępując według schematu:
- Zawsze konieczna jest instalacja zaworu bezpieczeństwa zapobiegającego nadmiernemu ciśnieniu lub wyłącznika ciśnieniowego zatrzymującego pompę w przypadku przekroczenia określonej wartości ciśnienia.
- Jeżeli pompowany produkt jest niebezpieczny lub łatwopalny – konieczna jest instalacja czujnika poziomu, który zasygnalizuje pęknięcie rury, spowoduje zatrzymanie pompy oraz zadziałanie elektrozaworów i innych zabezpieczeń (np. alarmów).
- Jeżeli produkt nie jest niebezpieczny ani łatwopalny – czujnik poziomu sygnalizujący pęknięcie rury można zainstalować opcjonalnie.
Silniki elektryczne posiadają zabezpieczenie typu „d” (w przypadku, gdy są w wykonaniu przeciwwybuchowym, zwykle użytkowane w strefie 1) lub „e” (w przypadku, gdy są to silniki o zwiększonym bezpieczeństwie, zazwyczaj wykorzystywane w strefie 2). Mogą posiadać także inny typ zabezpieczenia, który jest uzależniony od materiałów znajdujących się w obszarze zagrożonym wybuchem, oznaczany jako IIA, IIB lub IIC. Najpowszechniejszym jest typ IIB. Najczęściej spotykanymi typami silników są:
- ATEX II 2G EEx-d II B T4 (stosowany powszechnie w strefie 1),
- ATEX II 2G EEx-e II B T3 (stosowany powszechnie w strefie 2).
Procedura sprzedaży pompy ATEX
Sprzedaż pomp ATEX odbywa się zgodnie z następującą procedurą:
- Klient obowiązkowo wypełnia formularz ATEX dla każdej wymaganej aplikacji.
- Producent / dostawca przygotowuje indywidualne rozwiązanie dla każdej aplikacji z uwzględnieniem niezbędnych środków bezpieczeństwa.
- Klient składa pisemne zamówienie.
- Producent / dostawca montuje pompę do pracy tylko w określonych warunkach i wysyła ją do klienta.
- W przypadku jakiejkolwiek zmiany w aplikacji, w której pracuje pompa, producent / dostawca zostaje natychmiast powiadomiony, by ustalić, czy pompa jest odpowiednia dla nowej aplikacji i czy wymaga jakichś modyfikacji.
Źródło: opracowanie POMPY i SYSTEMY Sp. z o.o..
